36. Obowiązki w Niderlandach

Niderlandy są państwem członkowskim Unii Europejskiej i wdrożyły dyrektywę 2004/37/WE w Arbeidsomstandighedenbesluit. Omawiany tu przypadek zastosowania również tam nie jest jako taki nazwany. Ten rozdział zestawia obowiązujące przepisy niderlandzkie i przy każdym stwierdzeniu podaje źródło.

Pojęcie substancji jest neutralne wobec pochodzenia

Artykuł 1.1 ustęp 5 litera b niderlandzkiego rozporządzenia o warunkach pracy definiuje substancje niebezpieczne jako „stoffen of mengsels waaraan werknemers bij de arbeid worden of kunnen worden blootgesteld die vanwege de eigenschappen van of de omstandigheden waaronder die stoffen of mengsels voorkomen gevaar voor de veiligheid of gezondheid kunnen opleveren“. Definicja wiąże się z narażeniem przy pracy i z okolicznościami występowania. Zakup, wprowadzenie do obrotu i zamierzone zastosowanie nie występują w niej. [218]

Artykuł 4.2 ustęp 1 wymaga oceny rodzaju, zakresu i czasu trwania narażenia, i to wyraźnie „ongeacht of met deze stoffen daadwerkelijk arbeid wordt of zal worden verricht“, czyli niezależnie od tego, czy z tymi substancjami faktycznie się pracuje. Ocena ta jest częścią pisemnej inwentaryzacji i oceny ryzyka według artykułu 5 ustęp 1 Arbeidsomstandighedenwet. Zgodnie z artykułem 4.2 ustęp 8 należy ją w każdym razie zweryfikować, gdy podejmowane są nowe prace, przy których występują substancje niebezpieczne. [121, 217]

Artykuł 4.1c ustęp 1 litera c wymaga zapobiegania narażeniu albo jego minimalizowania przez „gebruik te maken van adequate voorzieningen bij het uitvoeren van reparatie- of onderhoudswerkzaamheden“. Litera j wymaga odpowiednich metod pracy wraz z uregulowaniami dotyczącymi bezpiecznego postępowania, magazynowania i transportu substancji niebezpiecznych oraz odpadów zawierających takie substancje. Ustęp 2 wiąże te środki ze stanem nauki i techniki. Litera c jest w części 1 rozdziału 4 jedynym miejscem, w którym wymienione są prace naprawcze i konserwacyjne. [218]

Dodatkowe obowiązki dla substancji rakotwórczych

Część 2 rozdziału 4 obowiązuje zgodnie z artykułem 4.12 dodatkowo, gdy tylko pracownicy są lub mogą być narażeni na substancje rakotwórcze, mutagenne lub działające szkodliwie na rozrodczość „of aan stoffen die vrijkomen bij kankerverwekkende of mutagene processen“. Definicja w artykule 4.11 litera b wiąże się w podpunkcie 1 z kryteriami klasyfikacji rozporządzenia (WE) nr 1272/2008. Związki chromu(VI) są tym objęte. [218, 63]

Artykuł 4.13 wymaga, aby poza oceną według artykułu 4.2 ująć w inwentaryzacji ryzyka w formie pisemnej siedem informacji. Pierwszą jest „de reden waarom het gebruik van een kankerverwekkende, mutagene of reprotoxische stof of het toepassen van een kankerverwekkend of mutageen proces voor het verrichten van de arbeid strikt noodzakelijk is en vervanging technisch niet uitvoerbaar is“. Następują ilość roczna lub częstotliwość stosowania, rodzaj pracy, liczba narażonych pracowników, środki zapobiegawcze, stosowane środki ochrony oraz przypadki, w których dokonano zastąpienia. Uzasadnienie niemożliwości substytucji jest tym samym częścią dokumentacji. [218]

Artykuł 4.17 wymaga środków technicznych i organizacyjnych, które możliwie najpełniej zapobiegają narażeniu u źródła, przede wszystkim przez zastąpienie, o ile jest to technicznie wykonalne. Artykuł 4.18 ustęp 1 wymaga, aby w przypadku, gdy nie jest to wykonalne, wytwarzanie i stosowanie odbywało się w systemie zamkniętym; ustęp 2 wymienia środki zbiorowe i odciąg miejscowy, ustęp 3 środki ochrony indywidualnej dopiero potem, a ustęp 4 ograniczenie czasu ich noszenia do ściśle niezbędnego. [109, 218]

Artykuł 4.19 reguluje obowiązki towarzyszące. Litera a wymaga poinformowania lub instruktażu, które odbywają się co najmniej raz w roku. Litera c wymaga oznakowania stref zagrożenia; pojęcie to jest zdefiniowane w artykule 4.11 litera h jako miejsce, w którym pracownicy są lub mogą być narażeni na takie substancje. Litera e wymaga skutecznych środków do bezpiecznego zbierania, magazynowania i usuwania odpadów, możliwie w hermetycznie zamkniętych i wyraźnie oznakowanych pojemnikach. Artykuł 4.20 wymaga stref do jedzenia i picia bez zagrożenia narażeniem, skutecznej odzieży roboczej, jej oddzielnego przechowywania oraz pomieszczeń do mycia i natrysków. [218]

Wartość graniczna 0,001 mg/m³

Ustawowa wartość graniczna znajduje się w Bijlage XIII część B2 Arbeidsomstandighedenregeling, w wykazie wartości granicznych ustalonych dla substancji rakotwórczych według podejścia opartego na ryzyku. Wpis brzmi „Chroom (VI)-verbindingen (als Cr)“ z 0,001 mg/m³ jako średnią ważoną w czasie w okresie ośmiu godzin. Numeru CAS, wartości piętnastominutowej i notacji skórnej nie wpisano. Zgodnie z objaśnieniem do Bijlage XIII wartość odnosi się przy substancjach, które mogą występować jako cząstki, do frakcji próbkowanej jako pył wdychalny. [219]

Wartość obowiązuje od 1 marca 2017 roku. Została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Spraw Społecznych i Pracy z 18 października 2016 roku, które jednocześnie uchyliło dotychczas odrębne wpisy dla chromianu baru, chromianu wapnia, rozpuszczalnych i trudno rozpuszczalnych związków chromu(VI), tritlenku chromu, chromianu ołowiu, chromianu strontu i chromianu cynku. Urzędowe uzasadnienie podaje dla związków chromu(VI) szacunek niderlandzkiej Rady Zdrowia wynoszący 4 do 100 000 przy 40 latach narażenia na 0,01 µg/m³ oraz 4 do 1000 przy 1 µg/m³. Określa 1 do 10 000 na rok jako ryzyko zakazu i stwierdza, że wartość ustala się na tym maksymalnie akceptowalnym ryzyku. [220]

To samo uzasadnienie stwierdza, że wprowadzenie niższej wartości granicznej nie zmienia tego, że poszczególne zakłady muszą zastąpić substancję albo osiągnąć niższe narażenie, jeżeli jest to technicznie wykonalne, i odsyła do tego do artykułów 4.17 i 4.18 Arbeidsomstandighedenbesluit. Wartość graniczna nie jest tym samym również według urzędowego uzasadnienia miarą, której zachowanie czyni ocenę możliwości substytucji zbędną. [220]

Dla omawianego tu przypadku centralnym zdaniem jest artykuł 4.16 ustęp 2. Jeżeli dla substancji rakotwórczej albo dla substancji uwalnianej w procesie rakotwórczym nie ma ustawowej wartości granicznej, to pracodawca sam ustala „een zo laag mogelijke grenswaarde“. Przy przekroczeniu wartości granicznej ustęp 3 wymaga niezwłocznie skutecznych środków w celu sprowadzenia narażenia poniżej tej wartości, a ustęp 5 wymaga wskazania w planie środków, w jaki sposób przekroczenie zostanie usunięte możliwie najszybciej. [218]

Lista pracowników i czterdzieści lat

Artykuł 4.15 ustęp 1 wymaga listy pracowników, którzy są lub mogą być narażeni na takie substancje, „onder vermelding van de blootstelling die zij hebben ondergaan“. Ustęp 2 daje każdemu pracownikowi prawo wglądu i odpisu dotyczących go danych. Artykuł 4.10c ustęp 4 wymaga przechowywania tej listy i wyników badania medycyny pracy przez co najmniej 40 lat po ustaniu narażenia. [218]

Artykuł 4.10c ustęp 5 reguluje przypadek zaprzestania działalności. Jeżeli czynności zostaną zaprzestane w ciągu tych czterdziestu lat, dokumenty są „overgedragen aan de toezichthouder“, czyli przekazywane organowi nadzoru. Niderlandzkie uregulowanie nazywa tym samym miejsce, do którego dokumenty trafiają; niemieckie rozporządzenie o substancjach niebezpiecznych nie reguluje tego przypadku wyraźnie i zna zamiast tego przeniesienie obowiązków przez przekazanie danych instytucji ubezpieczenia wypadkowego. [218, 196]

Nadzór, kara pieniężna i przestępstwo gospodarcze

Nederlandse Arbeidsinspectie może zgodnie z artykułem 27 Arbeidsomstandighedenwet wydać eis tot naleving, czyli wiążąco określić, w jaki sposób przepis należy wykonać, wraz z terminem. Artykuł 9.22 Arbeidsomstandighedenbesluit dopuszcza ten środek dla właściwych tu artykułów rozdziału 4. Zgodnie z artykułem 28 urzędnik nadzoru może nakazać, aby określone prace zostały wstrzymane albo nie zostały rozpoczęte, jeżeli według jego rozsądnej oceny stanowią one poważne zagrożenie dla osób; uprawnienie obejmuje plombowanie środków pracy i stanowisk pracy. [217, 218]

Naruszenia wymienionych artykułów rozdziału 4 są zgodnie z artykułem 9.9b ustęp 1 litera d Arbeidsomstandighedenbesluit zagrożone karą pieniężną. Kwota najwyższa odpowiada zgodnie z artykułem 34 ustęp 3 Arbeidsomstandighedenwet piątej kategorii artykułu 23 ustęp 4 Wetboek van Strafrecht, od 1 stycznia 2026 roku 110 000 euro. Przy powtórzeniu tego samego naruszenia obowiązku w ciągu pięciu lat kwota wzrasta zgodnie z artykułem 34 ustęp 5 o 100 procent. [108, 111, 218]

Beleidsregel boeteoplegging arbeidsomstandighedenwetgeving określa kwoty wyjściowe. Całkowite nieprzeprowadzenie oceny narażenia według artykułu 4.2 ustęp 1 jest tam zaklasyfikowane jako overtreding met directe boete, czyli zagrożone karą pieniężną bez uprzedniego ostrzeżenia, z piątą kwotą normową 4500 euro. Przekroczenie wartości granicznej według artykułu 4.16 ustęp 3 jest zaklasyfikowane jako zware overtreding, z szóstą kwotą normową 9000 euro i współczynnikiem dwa. Dla artykułów 4.1b, 4.1c, 4.17 i 4.18 obowiązuje również szósta kwota normowa. Kwoty dotyczą zakładów od 500 pracowników i poniżej tej liczby są stopniowo obniżane. [222]

Powyżej prawa o karach pieniężnych stoi artykuł 32 Arbeidsomstandighedenwet. Zgodnie z nim pracodawcy zakazuje się działania lub zaniechania sprzecznego z ustawą albo z przepisami na niej opartymi, jeżeli powstaje przez to albo jest do przewidzenia, jak wie lub rozsądnie wiedzieć powinien, zagrożenie życia albo poważna szkoda na zdrowiu jednego lub większej liczby pracowników. Naruszenie tego zakazu jest zgodnie z artykułem 1 Wet op de economische delicten przestępstwem gospodarczym, a przy umyślności występkiem z granicą do sześciu lat pozbawienia wolności. Dla osób prawnych kara pieniężna może zgodnie z artykułem 23 ustęp 7 Wetboek van Strafrecht sięgać kategorii o jeden stopień wyższej. [108, 110, 111]

Żaden z obowiązków rozdziału 4 dotyczących substancji niebezpiecznych i substancji rakotwórczych nie jest zaklasyfikowany jako ernstige overtreding. Wyczerpujące wyliczenie w artykule 9.10a ustęp 3 Arbeidsomstandighedenbesluit wymienia z tego rozdziału przepisy dotyczące azbestu, propanosultonu, zakazów substancji i bieli ołowianej. Ostrzeżenie z następującym po nim nakazem wstrzymania działalności działa dlatego dla omawianych tu obowiązków dopiero po powtórnym stwierdzeniu. [218]

Odpady

Regeling Europese afvalstoffenlijst uznaje za wiążący wykaz z załącznika do decyzji 2000/532/WE. Dla materiału izolacyjnego innego niż azbest w rozważanie wchodzi 17 06 03* „overig isolatiemateriaal dat uit gevaarlijke stoffen bestaat of dergelijke stoffen bevat“, dla gruzu piecowego 16 11 03* i 16 11 05*, dla chromianów jako substancji 16 09 02*. Artykuł 4 ustęp 1 przypisuje odpad wpisowi oznaczonemu gwiazdką, jeżeli zostanie ustalone, że ma on jedną z właściwości załącznika III dyrektywy ramowej o odpadach. Ustęp 2 określa, że nie uwzględnia się przy tym skutków odparowania, rozcieńczenia, zmieszania ani wymywania. [224, 213]

Ciężar dowodu leży po stronie wytwórcy odpadu. Urzędowe objaśnienie Informatiepunt Leefomgeving formułuje to tak: „De Eural kent een omgekeerde bewijslast: zolang u niet kunt aantonen dat het geen gevaarlijk afval is, is het gevaarlijk afval.“ Artykuł 10.39 ustęp 1 litera a Wet milieubeheer wymaga od przekazującego opisu rodzaju, właściwości i składu odpadu; artykuł 10.40 ustęp 2 zakazuje odbierającemu przyjęcia bez tego opisu i bez dokumentu towarzyszącego. Artykuł 10.54 ustęp 1 zakazuje w czasie zbierania i transportu mieszania, w tym rozcieńczania. [224, 225]

Odstęp do reżimu azbestowego

Część 5 rozdziału 4 reguluje azbest odrębnie. Artykuł 4.54a ustęp 1 wymaga pełnej inwentaryzacji obecności azbestu, zanim rozpocznie się rozbiórkę lub demontaż budowli albo obiektów, w których według rozsądnego oczekiwania zastosowano azbest; inwentaryzacja i sprawozdanie są zgodnie z ustępem 4 zastrzeżone dla przedsiębiorstwa posiadającego certyfikat. Artykuł 4.54d ustęp 1 wymaga dla usuwania od klasy ryzyka 2 przedsiębiorstwa z certyfikatem, a ustępy 5 i 7 certyfikatów kwalifikacji osób skierowanych do pracy. Artykuł 4.47c ustęp 1 wymaga zgłoszenia organowi nadzoru najpóźniej dwa dni przed rozpoczęciem prac. Artykuł 4.51a wymaga przed uchyleniem strefy zagrożenia oceny końcowej z inspekcją wzrokową i pomiarem odniesionym do wartości 10 000 włókien na metr sześcienny. [121, 223]

Dla chromu(VI) nie istnieje żaden z tych punktów. Nie ma uprzedniej inwentaryzacji, nie ma obowiązku certyfikacji, nie ma zgłoszenia przed rozpoczęciem, nie ma oceny końcowej i nie ma systemu klas ryzyka. Lista według artykułu 4.15 i czterdziestoletni okres według artykułu 4.10c odpowiadają rejestrowi, który część 5 przewiduje dla azbestu. [218, 223]

Niderlandzki kompleks chroom-6

W Niderlandach chrom(VI) ma od 2014 roku własną historię publiczną. Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu na zlecenie Paritaire Commissie Chroom-6 zbadał lokalizacje Ministerstwa Obrony i złożył sprawozdania w 2018 i 2021 roku, a w dalszych badaniach warsztaty NS i NedTrain oraz projekt reintegracyjny tROM w Tilburgu. Dla poszkodowanych w Ministerstwie Obrony istnieje od 2018 roku państwowa regulacja odszkodowawcza. [226, 227, 228, 230]

Przedmiotem tych badań są farby i podkłady zawierające chromiany oraz ich obróbka. Pytanie badawcze Paritaire Commissie jest w sprawozdaniu z 2021 roku odniesione do „chroom-6-houdende verf of verfstof“. Sprawozdanie o NS i NedTrain rozpoczyna się zdaniem, że w starych warstwach farby części pociągów zawarty jest chrom(VI). Sprawozdanie o Tilburgu opisuje usuwanie starych warstw farby na pociągach muzealnych. Regulacja odszkodowawcza wymienia w załączniku 2 czynności istotne dla oceny; jedyną pozycją nieodniesioną do farby jest „lassen of snijbranden van roestvast staal“. [226, 227, 228, 230]

Przeszukanie pełnotekstowe pięciu głównych sprawozdań pod kątem niderlandzkich określeń izolacji, materiału izolacyjnego, wełny mineralnej, wełny skalnej, wełny szklanej i osłony cieplnej nie daje trafień. Najobszerniejszy publiczny kompleks chromu(VI) w Europie nie objął omawianej tu drogi powstawania. [226, 227, 228]

Czego w Niderlandach nie opublikowano

Chromian wapnia i chromian sodu stoją imiennie na SZW-lijst substancji rakotwórczych, ostatnio opublikowanej 9 lipca 2026 roku. Lista określa samą siebie jako niewyczerpującą i podaje, które substancje i procesy są w każdym razie objęte artykułem 4.11 Arbeidsomstandighedenbesluit. Odpowiadająca jej lista procesów rakotwórczych zawiera dziesięć pozycji, od produkcji auraminy do emisji przy odlewaniu żeliwa i staliwa; procesu z powstawaniem chromianów tam nie ma. Również procesy określone krajowo według artykułu 4.20c Arbeidsomstandighedenregeling obejmują tylko emisje z silników Diesla i dwie mieszaniny substancji. [221, 219]

Sprawozdanie, które Ministerstwo Spraw Społecznych i Pracy zleciło specjalnie dla przeglądu zastosowań chromu(VI) na stanowisku pracy, wyprowadza narażenie na okładzinach ogniotrwałych pieców i kotłów z chromu(VI) obecnego w materiale, z surowców i dodatków. Termochemiczne powstawanie na stali stopowej z chromem przez tlenki zasadowe z materiału izolacyjnego nie występuje tam, również nie jako hipoteza. Sprawozdanie kończy swój przegląd całościowy wskazaniem, że co do obszarów utrzymania starych instalacji, rozbiórki i przetwarzania odpadów wyrobów ceramicznych oraz określonych prac przemysłu metali podstawowych „geen informatie over verkregen“, czyli nie uzyskano o nich informacji. [229]

Publikacje Ministerstwa i Nederlandse Arbeidsinspectie podają jako źródła narażenia usuwanie starych warstw farby, produkcję chromianów, chromowanie, określone rodzaje cementu, szlifowanie i spawanie powierzchni zawierających chrom oraz drewno impregnowane. Beheersregime chroom-6 nosi podtytuł „Toe te passen arbeidshygiëne bij het werken aan verven en coatings“ i ogranicza się według własnego przypisu do pyłu farby z obrabianych powierzchni malowanych. Strona tematyczna Arbeidsinspectie podaje prace na metalach i powłokach zawierających chrom i jednocześnie stwierdza: „Een negatieve uitslag is echter niet genoeg om te besluiten om géén maatregelen te nemen.“ [231, 232]

Beleidsregel arbocatalogi 2019 wymienia katalogi branżowe sprawdzone przez Arbeidsinspectie. Wiersz „Installatie- en isolatie“ podaje jako przepisy objęte między innymi artykuły od 4.11 do 4.20 Arbeidsomstandighedenbesluit, czyli przepisy dla substancji rakotwórczych. Jako substancje niebezpieczne ten sam wiersz podaje azbest i pył krzemionkowy. Chromu(VI) tam nie ma. [233]

Jest to stwierdzenie o przeanalizowanym zasobie. Nie uchyla ono obowiązków. Neutralna wobec pochodzenia definicja w artykule 1.1 ustęp 5, sformułowanie „ongeacht of met deze stoffen daadwerkelijk arbeid wordt of zal worden verricht“ w artykule 4.2 ustęp 1 oraz przechodząca przez całą część 2 formuła „stoffen die vrijkomen bij kankerverwekkende of mutagene processen“ obejmują także chromiany powstałe nieumyślnie. Brakuje nazwania drogi powstawania. [218, 121]

Co z tego wynika dla zakładu w Niderlandach

Z wymienionych przepisów wynika sprawdzalny zestaw dokumentów. Należą do niego pisemna ocena według artykułu 4.2 ustęp 1 dla połączenia materiałów gorącego elementu ze stali stopowej z chromem i zasadowego materiału izolacyjnego oraz siedem informacji według artykułu 4.13 wraz z uzasadnieniem, dlaczego substytucja nie jest technicznie wykonalna. Należy do niego ustalona przez pracodawcę wartość graniczna według artykułu 4.16 ustęp 2, o ile nie ma zastosowania wartość ustawowa. Należą do niego lista według artykułu 4.15 z czterdziestoletnim przechowywaniem, roczne szkolenie według artykułu 4.19 litera a oraz opis odpadu według artykułu 10.39 Wet milieubeheer. [121, 218, 225]

Całkowite nieprzeprowadzenie oceny jest przy tym jedynym z tych punktów, który jest zagrożony karą pieniężną bez uprzedniego ostrzeżenia. Wszystkie pozostałe wymagają stwierdzenia i terminu. Odstęp do reżimu azbestowego leży przy trybie postępowania, który wywołuje obowiązki. Same obowiązki stoją w brzmieniu przepisów i obowiązują bez uprzedniego nazwania przypadku. [222, 223]